© Archief S.M.A.K.
The Aeromodeller (1969-1971) is zonder twijfel Panamarenko’s meest legendarische kunstwerk. In het najaar van 1969 bouwt de Belgische kunstenaar geheel eigenhandig het monumentale luchtschip op. Deze bestaat – precies zoals zijn latere modellen en prototypes voor zeppelins – uit drie delen: een ballonvormig drijflichaam van aan elkaar gekleefde stroken transparante PVC, een rieten gondel, en een constructie van propellers met motoren op het dak ervan.
Terwijl Panamarenko gestaag aan zijn droomwerk verder werkt krijgen steeds meer mensen uit de kunstwereld lucht van het project. In Antwerpen probeert conservator Flor Bex tevergeefs een vergunning voor een testvlucht te verkrijgen en in de lente van 1971 biedt bevriend kunstenaar Jef Geys Panamarenko de kans The Aeromodeller te voltooien en uit te testen op een weide in Balen. Het luchtschip wordt voltooid, maar een testvlucht moet vanwege ruige weersomstandigheden worden afgelast.
© Archief S.M.A.K.
In 1980 wordt het werk door Jan Hoet aangekocht voor de verzameling van het toenmalige Museum van Hedendaagse Kunst Gent, het huidige S.M.A.K., en is het sindsdien een onmisbaar en iconisch topstuk van de collectie.
The Aeromodeller vloog ondertussen (letterlijk) de hele wereld rond. Het werd o.a. getoond tijdens 'Sonsbeek buiten de perken' (1971, Arnhem), Documenta V (1972, Kassel), in Museum Kröller Muller (najaar 1978), tijdens de Panamarenko tentoonstellling in de Fondation Cartier (1998, Parijs), in het Palacio Cristal in Madrid (2002), in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel (2005 – 2006) en tijdens de Biënnale van Moskou (2013). De laatste keer dat het werk getoond werd was naar aanleiding van 20 jaar S.M.A.K. in 2019.
Het kunstwerk is dringend toe aan restauratie:
© Dirk Pauwels
De ballon werd vervaardigd uit flexibel polyvinylchloride (PVC), een materiaal dat Panamarenko bewust koos omwille van zijn fysieke en esthetische eigenschappen. Vandaag vormt die keuze echter een grote uitdaging. Door chemische veroudering — veroorzaakt door onder meer temperatuurschommelingen, licht en zuurstof — treedt verkleuring, verbruining en broosheid op. Daarnaast ondergaat het materiaal ook mechanische degradatie, zoals kleverigheid, verlies van flexibiliteit, vervorming onder spanning en een verhoogde scheurgevoeligheid. Deze risico’s treden zowel op bij het tentoonstellen van het werk als tijdens bewaring in ons depot.
Een constante monitoring op nieuwe lekken en scheuren met bijsturing van de luchttoevoer is op dit ogenblik noodzakelijk tijdens presentaties van dit kunstwerk. Hierdoor is het tentoonstellen ervan op dit ogenblik zeer complex en alleen mogelijk voor kortere periodes.
Wat jij kunt doen:
© Archief S.M.A.K.
Wil jij The Aeromodeller ook opnieuw laten vliegen? Stem hieronder helemaal gratis én maak kans op mooie prijzen via de Erfgoedtombola.
- De stemming is gratis en wordt georganiseerd door de Nationale Loterij.
- Om je te kunnen contacteren als je een prijs gewonnen hebt, moeten ze weten wie je bent. Je kan daarom enkel deelnemen op de website van de Erfgoedtombola als je ouder bent dan 18 jaar, een Belgisch rijksregisternummer hebt en beschikt over een Nationale Loterij account. Hierdoor kunnen ze een uniek, veilige en verantwoorde deelname garanderen.
- Heb je nog geen account? Via itsme kan je je registreren. Als je al beschikt over een account bij de Nationale Loterij, dan volstaat het in te loggen op de website Erfgoedtombola met de inloggegevens van je Nationale Loterij account.
- Elke deelnemer kan slechts één unieke stem uitbrengen voor zijn favoriete erfgoedproject ongeacht het gewest waartoe het erfgoedproject behoort.
- Meer uitleg vind je hier.
- Je stem geeft automatisch recht tot één gratis deelnameticket aan de erfgoedtombola waarmee vele unieke prijzen zijn te winnen.
- Na het stemmen ontvang je een e-mail ter bevestiging van je stem en het nummer van je deelnameticket aan de tombola. Bewaar deze e-mail goed. Ze vormt het bewijs van jouw deelname aan de Erfgoedtombola.
- Vanaf 24 november 2026 kan je de definitieve uitslag van de stemming per gewest en van de tombolatrekking (toekenning van de prijzen) raadplegen op de website van Erfgoedtombola. De Nationale Loterij zal de winnaars bovendien persoonlijk per e-mail op de hoogte brengen.
- De winnaar is verantwoordelijk om zich te melden en zijn prijs in ontvangst te nemen binnen de in het reglement vastgestelde termijn
De Erfgoedtombola is een nieuw initiatief van de Nationale Loterij, in samenwerking met Prométhéa, het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) en museumPASSmusées.
